کمتر چیزی در خیاطی مثل این آزاردهنده است که وسط برش ببینید پارچه کم آمده و همان پارچه دیگر پیدا نمی‌شود. خرید زیادی هم پول و پارچه را هدر می‌دهد. متراژ پارچه یک عدد ثابت برای هر مدل نیست: به سایز شما، عرض پارچه، و اینکه تکه‌های الگو چطور کنار هم روی آن جا می‌شوند بستگی دارد. همان شلوار که در یک پارچهٔ پهن با یک قد ساق بریده می‌شود، در پارچهٔ باریک دو برابر پارچه می‌خواهد. این آموزش می‌گوید چطور پیش از خرید، متراژ را اول سریع تخمین بزنید و بعد با چیدن تکه‌ها دقیق کنید.
سه چیزی که متراژ را تعیین می‌کنند
سایز و قد شما. هر چه دور باسن و سینه بزرگ‌تر باشد، تکه‌ها پهن‌تر می‌شوند و کمتر کنار هم جا می‌شوند. قد لباس هم مستقیم به متراژ اضافه می‌شود. عددهای بدن خودتان را با آموزش اندازه‌گیری بگیرید و سایز را از راهنمای سایز انتخاب کنید، بعد سراغ متراژ بروید.
عرض پارچه. مهم‌ترین عدد بعد از سایز است. در پارچهٔ حدود ۱۵۰ سانتی‌متری، وقتی دولا می‌شود، حدود ۷۲ سانتی‌متر عرض قابل استفاده دارید و در پارچهٔ ۱۱۰ سانتی‌متری حدود ۵۲ سانتی‌متر. تکه‌ای که در اولی کنار تکهٔ دیگر جا می‌شود، در دومی باید بعد از آن چیده شود.
مدل و تعداد تکه‌ها. آستین بلند، کمربند پهن، دامن کلوش، چین و پیلی همه پارچهٔ بیشتری می‌خواهند. دامن کلوش آن‌قدر حساب جدا دارد که آموزش خودش را دارد: اندازه‌گیری و محاسبهٔ پارچهٔ دامن کلوش.
تخمین سریع: شمردن قدها
ساده‌ترین روش این است که لباس را به «قد»های تکه‌های بزرگش بشکنید. هر قد یعنی طول یک تکه از بالا تا پایین، با اضافهٔ درز و سجاف. بعد ببینید در عرض پارچه، چند تکه کنار هم جا می‌شوند.
| لباس | پارچهٔ پهن (حدود ۱۴۰ تا ۱۵۰) | پارچهٔ باریک (حدود ۱۱۰ تا ۱۱۵) |
|---|---|---|
| دامن ساده | معمولاً ۱ قد دامن، به‌علاوهٔ کمربند | ۲ قد دامن، به‌علاوهٔ کمربند |
| شلوار | ۱ قد ساق در سایزهای کوچک‌تر و پاچهٔ باریک؛ تا ۲ قد ساق در سایز بزرگ یا پاچهٔ گشاد | ۲ قد ساق، به‌علاوهٔ کمربند |
| بلوز آستین کوتاه | ۱ قد بلوز، به‌علاوهٔ جای دو آستین | ۲ قد بلوز، به‌علاوهٔ ۱ قد آستین |
| بلوز یا مانتوی آستین بلند | ۱ تا ۲ قد تنه، به‌علاوهٔ ۱ قد آستین | ۲ قد تنه، به‌علاوهٔ ۱ تا ۲ قد آستین |
| پیراهن | جمع قدهای بالاتنه، دامن و آستین با همان قاعده | جمع قدهای بالاتنه، دامن و آستین با همان قاعده |
این جدول تخمین است، نه عدد خرید. کار آن این است که پیش از رفتن به مغازه بدانید حدوداً چقدر پارچه لازم دارید و کدام عرض به کارتان می‌آید.
مثال با جدول سایز. در جدول سایز استاندارد زنانه، قد شلوار برای سایز ۴۰، ۱۰۳٫۵ سانتی‌متر است. اگر ۴ سانتی‌متر سجاف و ۱٫۵ سانتی‌متر درز کمر به آن اضافه کنید، یک قد ساق حدود ۱۰۹ سانتی‌متر می‌شود. در پارچهٔ ۱۱۰ سانتی‌متری، دو قد ساق حدود ۲۱۸ سانتی‌متر است. با حدود ۲۰ سانتی‌متر برای کمربند و ۵ تا ۱۰ درصد برای آب رفتن، به حدود ۲٫۵ تا ۲٫۶ متر می‌رسید. در پارچهٔ ۱۵۰ سانتی‌متری، اگر جلو و پشت شلوار راستهٔ زنانه در سایز شما کنار هم جا شوند، حدود نصف این کافی است. اگر جا نشوند، عدد به همان دو قد نزدیک می‌شود. فقط چیدمان واقعی این را روشن می‌کند. اگر بین مدل‌های شلوار مردد هستید، شلوار راسته، گشاد یا دمپا گشاد فرق فرم آن‌ها را گفته است.
چیدمان روی زمین: عدد مطمئن
دقیق‌ترین روش، چیدن تکه‌های واقعی الگو در عرض واقعی پارچه است. لازم نیست پارچه را داشته باشید. عرض قابل استفاده را با دو نوار چسب روی زمین بکشید، تکه‌ها را با فلش راه پارچهٔ موازی نوارها بچینید و طول کل را بسنجید. چند نکته:
- تکه‌های روی تا فقط روی پارچهٔ دولا معنی دارند. اگر تکه‌ای پهن‌تر از نصف عرض است، باید پارچه را یک‌لا ببرید و الگوی آن را کامل، یعنی قرینه‌شده، بچینید.
- تکه‌ها را برگردانید. در شلوار، اغلب تکهٔ جلو و پشت را سر و ته می‌چینند تا قسمت پهن فاق یکی کنار قسمت باریک پاچهٔ دیگری بیفتد. این کار فقط برای پارچه‌ای مجاز است که طرح جهت‌دار و پرز ندارد.
- تکه‌های کوچک مثل جیب، کمربند و لایی یقه را در آخر، در جاهای خالی بچینید.
- علامت‌های الگو را پیش از چیدن بخوانید تا بدانید کدام تکه روی تاست و از کدام چند عدد لازم است. اگر مطمئن نیستید، خواندن علامت‌های الگو را ببینید.
همین چیدمان را روز برش روی پارچه تکرار می‌کنید. روش آماده کردن پارچه و چیدن تکه‌ها در برش پارچه با الگوی آماده آمده است.
پارچه‌هایی که بیشتر می‌خواهند
طرح جهت‌دار و پرز. مخمل، جیر مصنوعی، پارچه‌های براق و طرح‌هایی که بالا و پایین دارند، مثل گل‌هایی که همه رو به بالا ایستاده‌اند، باید طوری بریده شوند که بالای همهٔ تکه‌ها به یک طرف پارچه باشد. دیگر نمی‌توانید تکه‌ها را سر و ته بچینید و معمولاً پارچهٔ بیشتری لازم است. چیدمان را با همین قید امتحان کنید.
راه‌راه و چهارخانه. برای اینکه خط‌ها روی درز پهلو و وسط جلو به هم برسند، تکه‌ها باید روی طرح جابه‌جا شوند. هر چه تکرار طرح بزرگ‌تر باشد، اضافهٔ بیشتری لازم است. اندازهٔ تکرار طرح را بسنجید و برای هر تکهٔ بلند دست‌کم یک تکرار اضافه حساب کنید.
پارچه‌هایی که آب می‌روند. نخی، لینن و ویسکوز معمولاً بعد از اولین شست‌وشو کمی آب می‌روند. ۵ تا ۱۰ درصد به طول اضافه کنید و پارچه را پیش از برش بشویید. پارچهٔ کشباف قاعده‌های دیگری هم دارد که در دوخت پارچهٔ کشباف با چرخ خانگی آمده است.
پیش از خرید
- متراژ را برای سایز خودتان و عرض همان پارچه حساب کنید.
- اگر الگو جدول متراژ دارد، عدد آن را با حساب خودتان مقایسه کنید؛ اگر قد را بلندتر کرده‌اید، عدد جدول کافی نیست.
- اضافهٔ آب رفتن و طرح را فراموش نکنید.
- لوازم را هم‌زمان بخرید: نخ، زیپ، دکمه، کش و لایی. یافتن نخ هم‌رنگ پارچه بعداً سخت‌تر است.
- اگر بین دو عدد مردد هستید، عدد بزرگ‌تر را بخرید. باقی‌ماندهٔ پارچه برای تکهٔ آزمایشی دوخت، جیب یا یک لباس کودک به کار می‌آید.
تکه‌های سایز خودتان را آماده کنید
متراژ با الگوی سایز خودتان حساب می‌شود، نه با سایز دیگر. خط سایزتان را پررنگ یا روی کاغذ پوستی کپی کنید. اگر قد را روی خط بلند و کوتاه کردن تغییر داده‌اید، همان نسخهٔ تغییرکرده را بردارید. فهرست تکه‌ها و تعداد برش هر کدام را از روی الگو بنویسید، با کمربند، سجاف جدا، جیب و لایی.
عرض پارچه را بدانید
پیش از هر حسابی، عرض پارچه را از فروشنده بپرسید. عرض‌های رایج حدود ۱۱۰ تا ۱۱۵ و ۱۴۰ تا ۱۵۰ سانتی‌متر است، ولی پارچه با عرض‌های دیگر هم هست. از عرض کل، دو طرف دوره را کم کنید، چون دوره سفت‌تر بافته شده و معمولاً در برش استفاده نمی‌شود. حدود ۲٫۵ سانتی‌متر برای هر طرف عدد محتاطی است.
تخمین سریع با شمردن قدها
برای هر تکهٔ بزرگ ببینید چند تا از آن کنار هم در عرض پارچه جا می‌شود. اگر جلو و پشت کنار هم جا شوند، با هم یک قد حساب می‌شوند. اگر نه، هر کدام یک قد جداست. قدها را جمع کنید و کمربند، سجاف و جیب را جدا اضافه کنید. این تخمین برای تصمیم پیش از رفتن به مغازه خوب است، ولی برای خرید نهایی چیدمان را هم امتحان کنید.
عرض پارچه را روی زمین بکشید
با دو نوار چسب کاغذی موازی، عرض قابل استفادهٔ پارچه را روی زمین علامت بزنید. اگر پارچه را دولا می‌برید، فاصلهٔ دو نوار نصف عرض قابل استفاده است: برای پارچهٔ ۱۵۰، حدود ۷۲ سانتی‌متر. یکی از نوارها را خط تا یا خط دوره فرض کنید. تکه‌ها را طوری بچینید که فلش راه پارچهٔ همهٔ آن‌ها موازی نوارها باشد و تکه‌های روی تا به نوار تا بچسبند. بعد فاصلهٔ ابتدای اولین تکه تا انتهای آخرین تکه را بسنجید.
اضافه‌ها را حساب کنید
به طولی که اندازه گرفتید، این‌ها را اضافه کنید: حدود ۵ تا ۱۰ درصد برای آب رفتن پارچه‌هایی که شسته می‌شوند، چند سانتی‌متر برای صاف کردن لبهٔ برش فروشنده، و اگر پارچه طرح جهت‌دار، پرز یا چهارخانه دارد، مقدار بیشتر که در بخش جدا گفته شده است. عدد نهایی را به واحدی که فروشنده می‌بُرد، رو به بالا گرد کنید.
وسایل لازم
- الگوی سایز خودتان، کپی‌شده یا پررنگ‌شده
- متر نواری بلند
- چسب کاغذی یا نخ برای علامت زدن روی زمین
- کاغذ و ماشین‌حساب
- یک سطح خالی، کف اتاق یا میز بزرگ
الگوهای این آموزش
