پارچهٔ کشباف بافته نمیشود، از حلقههای بههمقلابشده ساخته میشود. همین حلقهها به آن کشش میدهند و همین هم دوختش را با پارچهٔ نخی معمولی فرق میدهد. درزی که با کوک صاف و سوزن معمولی دوخته شود، با اولین بار پوشیدن پاره میشود، و پارچهای که موقع دوخت کشیده شود موج برمیدارد. خبر خوب این است که برای دوخت تریکو، ژرسه و فوتر سردوز لازم نیست. با یک چرخ خانگی که زیگزاگ دارد، سوزن درست و چند عادت ساده، درزهایی میگیرید که با پارچه کش میآیند.
تریکو، ژرسه و فوتر چه فرقی دارند
در بازار ایران این اسمها گاهی جابهجا به کار میروند، اما معمولاً منظور این است:
| پارچه | ظاهر و ضخامت | کاربرد رایج | نکتهٔ دوخت |
|---|---|---|---|
| ژرسه | نازک و نرم، یک رو صاف | تیشرت، بلوز، ست بهاره | لبهاش لوله میشود؛ سوزن نازک و گیرهٔ بیشتر |
| تریکو | ضخامت متوسط، اسم عام بسیاری از کشبافها | شلوار، بلوز، لباس راحتی | کشش و برگشتپذیری را حتماً بسنجید |
| فوتر | ضخیمتر، رو صاف و پشت حلقهای یا کرکی | هودی، دورس، شلوار گرم | سوزن ۹۰ و کوک کمی بلندتر |
| کشباف با لایکرا | کشش زیاد و برگشت خوب | شلوار تریکو، لباس ورزشی | سوزن استرچ تا کوک نپرد |
هرچه پارچه لایکرای بیشتری داشته باشد، کشش و برگشتپذیریاش بیشتر است. کشش را همیشه خودتان روی همان پارچه بسنجید، نه از روی اسمش؛ روش در گام دوم آمده است.
کدام الگو برای شروع
اگر اولین بار است کشباف میدوزید، با لباسی شروع کنید که قطعهٔ کم و کمر کش دارد. الگوی شلوار تریکو زنانه دوخت مبتدی دارد، بیزیپ و بیدکمه است و برای تریکو، ژرسه و لایکرا طراحی شده. الگوی لباس ورزشی پسرانه هم یک ست ساده از ژرسه یا فوتر است و نوار مچ و دمپایش تمرین خوبی برای دوخت نوار کشی است.
وقتی دستتان راه افتاد، سراغ الگوی هودی زنانه بروید که برای فوتر، دورس و پولار است و کلاه و جا انداختن آن روی یقه دقت بیشتری میخواهد. ترتیب کامل دوخت هودی با جیب کانگورویی و مچ ریب را در آموزش دوخت هودی کلاهدار بچگانه ببینید؛ همان روش برای هودی بزرگسال هم کار میکند.
سه اشتباه رایج
- کشیدن پارچه موقع دوخت. بیشتر درزهای موجدار از همین است. پارچه را فقط هدایت کنید.
- سوزن معمولی یا کُند. سوزن نوکتیز حلقهها را میبُرد و بعد از شستوشو کنار درز سوراخ ریز پیدا میشود. سوزن کُند هم کوک را میپراند. برای کشباف سوزن تهگرد یا استرچ بگذارید و آن را مرتب عوض کنید.
- برش در جهت اشتباه. اگر بیشترین کشش در قد لباس بیفتد، لباس با پوشیدن بلند و دورش تنگ میشود. پیش از برش، جهت کشش را با دست امتحان کنید.
اصول کلی چیدن الگو و علامتگذاری در آموزش برش پارچه با الگوی آماده آمده است؛ در کشباف فقط سنجاق را با گیره یا وزنه عوض کنید و پارچه را از میز آویزان نکنید.
اگر سردوز دارید
سردوز درز را در یک حرکت میدوزد، لبه را تمیز میکند و کش میآید، پس کار با کشباف سریعتر است. اما همهٔ گامهای این آموزش جز تنظیم زیگزاگ برای سردوز هم صدق میکند: پارچه را بشویید، کشش را بسنجید، در جهت درست ببرید و پارچه را موقع دوخت نکشید. سجاف را همچنان با سوزن دوقلو یا زیگزاگ چرخ معمولی بزنید؛ سردوز لبه را تمیز میکند، اما سجاف رودوز دو ردیفه را دستگاه روکاور یا سوزن دوقلو میزند.
ایمنی لباس بچه از پارچهٔ کشباف
کشباف نرم است و برای لباس بچه انتخاب رایجی است، اما چند نکته را جدی بگیرید. دور یقه، کلاه و کمر بند کشیدنی بلند نگذارید. کش کمر را داخل تونل بدوزید، نه روی پوست. دکمهٔ ریز، پومپوم و تزئینی که با کشیدن کنده میشود برای بچههای کوچک مناسب نیست. درزهای نوار مچ و دمپا را محکم بدوزید و پیش از پوشاندن، با دست بکشید تا مطمئن شوید باز نمیشوند.
شستن و استراحت دادن پارچه
پارچه را پیش از برش همانطور بشویید و خشک کنید که بعداً لباس را میشویید. بیشتر کشبافها بعد از اولین شستوشو کمی جمع میشوند. بعد پارچه را چند ساعت صاف روی میز بگذارید و از لبهٔ میز آویزان نکنید، چون وزن خودش آن را از طول میکشد.
سنجیدن درصد کشش
روی پارچه، در جهت عرض، دو علامت به فاصلهٔ ۱۰ سانتیمتر بزنید. دو علامت را بگیرید و پارچه را تا جایی بکشید که هنوز راحت کش میآید، نه بیشتر. فاصلهٔ جدید را بخوانید. اگر ۱۵ سانتیمتر شد، کشش ۵۰ درصد است؛ فرمول: (طول کشیده منهای ۱۰) تقسیم بر ۱۰، ضرب در ۱۰۰. بعد پارچه را رها کنید. اگر به همان ۱۰ سانتیمتر برگشت، برگشتپذیری خوبی دارد؛ اگر شل و بلندتر ماند، لبهها و مچها با آن شکل نمیگیرند. عدد را با کششی که الگو خواسته مقایسه کنید.

برش در جهت بیشترین کشش
در بیشتر کشبافها کشش در عرض پارچه، یعنی عمود بر لبهٔ پارچه، بیشتر است. تکهها را طوری بچینید که بیشترین کشش دور بدن باشد، نه در قد لباس. فلش راه پارچهٔ الگو موازی ستونهای ریز بافت است که در طول پارچه دیده میشوند. با وزنه یا گیره کار کنید، پارچه را روی میز صاف نگه دارید و هیچ تکهای را از لبهٔ میز آویزان نکنید.

سوزن و نخ
برای ژرسه، تریکو و فوتر سوزن تهگرد (ژرسه) بگذارید؛ نوک گردش از میان حلقههای بافت رد میشود و آنها را نمیبُرد. برای پارچهای که لایکرا یا اسپندکس زیاد دارد، سوزن استرچ بهتر است و کوک نمیپرد. شمارهٔ ۷۰ برای ژرسهٔ نازک، ۷۵ تا ۸۰ برای تریکوی معمولی و ۹۰ برای فوتر و پولار ضخیم. نخ پلیاستر کمی کش میآید و برای کشباف از نخ پنبهای مناسبتر است.
تنظیم کوک روی تکهٔ اضافه
دوخت زیگزاگ باریک انتخاب کنید: پهنای حدود ۰٫۵ تا ۱ میلیمتر و طول ۲٫۵ تا ۳ میلیمتر، برای پارچهٔ ضخیمتر کوک بلندتر. اگر چرخ شما کوک کشی یا کوک صاعقهای دارد، آن هم کار میکند. اگر فشار پایه قابل تنظیم است، کمش کنید. دو لایه از همان پارچه را بدوزید و درز را از عرض بکشید. اگر نخ پاره شد، کوک را کمی پهنتر یا کوتاهتر کنید؛ اگر درز موج برداشت، فشار پایه را کمتر کنید یا پای غلتکی بگذارید. در هر دو جهت امتحان کنید و تنظیم نهایی را یادداشت کنید.
دوخت درزها بدون کشیدن
پارچه را جلو نکشید و عقب نگه ندارید؛ فقط هدایتش کنید و بگذارید دندهٔ چرخ آن را ببرد. وزن لباس را با دست یا روی میز نگه دارید تا از جلوی چرخ آویزان نشود. اول دوخت نخها را پشت پایه نگه دارید تا پارچهٔ نازک به سوراخ صفحهٔ سوزن کشیده نشود. بیشتر کشبافها ریش نمیشوند؛ اگر خواستید، اضافهٔ درز را نزدیک به کوک کوتاه کنید یا یک زیگزاگ پهن روی لبه بزنید.
تثبیت سرشانه و یقه
درز سرشانه وزن لباس را تحمل میکند و در کشباف کش میآید. یک نوار چسب حرارتی باریک را پیش از دوخت پشت درز سرشانه بچسبانید، یا کش شفاف باریک را همراه درز بدوزید. نوار یقه را هم مثل مچ کوتاهتر از دهانه ببرید، اگر الگو طولش را داده همان را، و فقط نوار را هنگام دوخت آرام بکشید.
سجاف و اتوی آخر
لبه را یک بار تو بزنید و از رو با سوزن دوقلوی کشباف بدوزید؛ از رو دو ردیف صاف دیده میشود و از پشت یک زیگزاگ که کش میآید. سوزن دوقلو را فقط در چرخی بگذارید که دفترچهاش اجازه میدهد، و پیش از سجاف اصلی روی تکهٔ اضافه امتحان کنید. اگر دوقلو ندارید، زیگزاگ باریک هم سجاف تمیزی میدهد. درزی که موج برداشته را با بخار اتو، بدون فشار و کمی بالاتر از پارچه، صاف کنید.
وسایل لازم
- چرخ خیاطی خانگی با دوخت زیگزاگ
- سوزن تهگرد (ژرسه) یا سوزن استرچ، شمارهٔ ۷۰ تا ۹۰
- سوزن دوقلوی کشباف برای سجاف، اگر چرخ شما دوقلو میپذیرد
- نخ پلیاستر همرنگ
- گیرهٔ پارچه یا سوزن تهگرد
- خطکش و گچ خیاطی
- نوار چسب حرارتی باریک یا کش شفاف برای سرشانه
- پای غلتکی (پای دوبلرو)، اگر دارید
- اتو با بخار
الگوهای این آموزش








