کمر کش سادهترین کمر شلوار و دامن است: زیپ ندارد، دکمه ندارد و با تغییر کوچک دور کمر کنار میآید. ولی دو اشتباه کوچک آن را خراب میکند. کشی که بد انتخاب شده در تونل لوله میشود، و کشی که طولش حدسی بریده شده یا میافتد یا فشار میآورد. این آموزش هر دو را حل میکند و ترتیب کامل دوخت تونل کش را میگوید، برای الگوی شلوار زنانه کمرکش، الگوی دامن ساده کمرکش و هر الگوی دیگری که کمرش با کش جمع میشود.
کمر کش چطور کار میکند
در کمر کش، دهانهٔ پارچه پهن است و کش آن را دور کمر جمع میکند. پس دو اندازه با هم کار میکنند:
- دهانهٔ پارچه باید بدون زور از روی باسن رد شود. الگو این را حساب کرده است، به شرطی که سایز را با دور باسن انتخاب کرده باشید.
- طول کش باید نزدیک دور کمر باشد و کمی کوتاهتر، تا لباس را بالا نگه دارد.
همین است که در کمر کش، سایز را با باسن انتخاب میکنند نه با کمر. چند ردیف از جدول سایز استاندارد زنانهٔ سایزها، به سانتیمتر:
| سایز | دور کمر | دور باسن | اختلاف |
|---|---|---|---|
| ۳۸ | ۷۰ | ۹۵٫۵ | ۲۵٫۵ |
| ۴۲ | ۷۸ | ۱۰۳٫۵ | ۲۵٫۵ |
| ۴۶ | ۸۷٫۵ | ۱۱۳ | ۲۵٫۵ |
| ۵۰ | ۹۹٫۵ | ۱۲۴٫۵ | ۲۵ |
این اختلاف یعنی کش موقع پوشیدن باید دستکم به اندازهٔ دور باسن باز شود. برای سایز ۴۲، کشی که حدود ۷۵ سانتیمتر بریده شده باید تا بیش از ۱۰۳٫۵ سانتیمتر کش بیاید. پیش از بریدن، همین را با دست امتحان کنید. اگر اندازههایتان را هنوز نگرفتهاید، آموزش اندازهگیری بدن را ببینید و برای انتخاب سایز دامن جدول سایز دامن زنانه کمک میکند.
کدام کش و چه پهنایی
برای کمر، کش ضد پیچ بهترین انتخاب است. این کش سفت و نسبتاً ضخیم است و آجهای طولی دارد که نمیگذارد در تونل لوله شود. کش نرم معمولی برای شلوار راحتی و لباس خواب جواب میدهد، ولی در کمرهای پهن زودتر لوله میشود. کشهای باریکی که وقتی کشیده میشوند باریکتر هم میشوند، برای لبهٔ آستین و مچ مناسبترند تا کمر.
پهنای کش را الگو میگوید. اگر نگفته، این قاعدهٔ کلی کمک میکند:
| کار | پهنای معمول کش |
|---|---|
| دامن و شلوار نازک تابستانی | ۲ تا ۲٫۵ سانتیمتر |
| شلوار روزانه، کرپ و لینن | ۲٫۵ تا ۳ سانتیمتر |
| شلوار راحتی و پارچهٔ ضخیمتر | ۳ تا ۴ سانتیمتر |
کش پهنتر کمتر میپیچد و فشارش را روی سطح بیشتری پخش میکند، پس کمر راحتتر است. کش باریک کمر را ظریفتر نشان میدهد ولی در پارچهٔ سنگین زود لوله میشود.
طول کش: عدد شروع، نه عدد نهایی
هیچ عدد ثابتی برای همهٔ کشها درست نیست، چون هر کش اندازهٔ متفاوتی کش میآید. راهنماهای معتبر خیاطی برای کش ضد پیچ حدود ۲٫۵ سانتیمتر کمتر از دور کمر را پیشنهاد میکنند و برای کشهای نرم و پرکشش تا حدود ۱۰ سانتیمتر کمتر. پس:
- دور کمر را بگیرید و ۲٫۵ تا ۱۰ سانتیمتر کم کنید، بسته به اینکه کش شما چقدر نرم است.
- کش را با همین طول دور کمر ببندید و چند دقیقه بنشینید و راه بروید. باید نه سُر بخورد و نه رد بیندازد.
- کش را تا دور باسن بکشید و ببینید راحت میرسد.
- حدود ۲ سانتیمتر برای روی هم افتادن دو سر اضافه کنید و بعد ببرید.
اگر برای کسی میدوزید که پیش شما نیست، کش را کمی بلندتر ببرید. کش بلند را بعداً میشود کوتاه کرد، ولی کش کوتاه را باید عوض کرد.
تونل تاشده یا کمر جدا
دو روش رایج برای کمر کش هست و هر الگو یکی را انتخاب کرده است:
- تونل تاشده: لبهٔ بالای خود شلوار یا دامن دو بار به پشت تا و دوخته میشود. تکهٔ اضافه ندارد و سریع است. گامهای همین آموزش برای این روش است.
- کمر جدا: یک نوار پارچه، به پهنای دو برابر عمق تونل بهاضافهٔ اضافهٔ درزها، بریده میشود، دو سرش به هم دوخته و به لبهٔ کمر وصل میشود. کمر صافتر و مرتبتر دیده میشود و برای پارچههای نازک که تای دولایه در آنها بد مینشیند بهتر است.
در هر دو روش، عمق تونل باید کمی بیشتر از پهنای کش باشد. تونل تنگ کش را در خودش گیر میاندازد و چینها پخش نمیشوند؛ تونل خیلی گشاد جای چرخیدن کش را باز میکند.
اشکالهای رایج و راه حل
| اشکال | علت معمول | راه حل |
|---|---|---|
| کش در تونل لوله میشود | کش نرم یا باریک، تونل گشاد | کش ضد پیچ، تونل فقط ۰٫۵ تا ۱ سانتیمتر پهنتر از کش |
| کش میچرخد و چینها یک طرف جمع میشوند | کش روی درزها قفل نشده | دوخت روی شیار درز در پهلوها |
| کمر بعد از مدتی شل میشود | کش بلند گرفته شده یا سوزن کش را بریده | کوتاه کردن کش از کنار یک درز |
| سنجاق قفلی در تونل گیر میکند | اضافهٔ درزها آزادند | پیش از تا کردن، اضافهٔ درز را به بدنه بدوزید |
اگر اولین لباستان را میدوزید، ترتیب کلی کار از انتخاب سایز تا اتوی آخر در خیاطی با الگوی آماده از صفر تا صد آمده است. برای کمر کش در پارچهٔ تریکو و فوتر، دوخت پارچهٔ کشباف با چرخ خانگی را هم ببینید. مدلهای بیشتر در دستهٔ شلوار و دستهٔ دامن هستند، از جمله الگوی شلوار راحتی زنانه.
اندازه گرفتن و بریدن کش
کش را بدون کشیدن دور کمر خودتان، همان جایی که کمر شلوار یا دامن مینشیند، بگذارید. بعد آن را آنقدر جمع کنید که محکم ولی بدون فشار بنشیند و این نقطه را علامت بزنید. حدود ۲ سانتیمتر برای روی هم افتادن دو سر به آن اضافه کنید و ببرید. پیش از بریدن، کش علامتخورده را تا اندازهٔ دور باسن بکشید؛ اگر به آن نرسید، کش برای این کار کمکشش است یا خیلی کوتاه گرفته شده.
آماده کردن لبهٔ کمر
درزهای پهلو، فاق یا درزهای عمودی دامن را بدوزید، لبهها را تمیز کنید و درزها را اتو کنید. در قسمتی که قرار است تونل شود، اضافهٔ درز درزهای عمودی را با یک دوخت کوتاه به بدنه بدوزید تا موقع رد کردن کش، سنجاق قفلی در آن گیر نکند.
تا کردن و دوختن تونل
لبهٔ کمر را حدود ۱ سانتیمتر به پشت تا و اتو کنید. بعد دوباره به اندازهٔ عمق تونل تا کنید: پهنای کش بهاضافهٔ ۰٫۵ تا ۱ سانتیمتر. اتو کنید و سنجاق بزنید. از پشت، نزدیک لبهٔ تای اول بدوزید و حدود ۴ تا ۵ سانتیمتر را کنار یک درز باز بگذارید. اگر الگو عمق تونل یا کمر جدا داده، همان را دنبال کنید.

رد کردن کش
سنجاق قفلی را به یک سر کش ببندید. سر دیگر را با یک سنجاق بزرگ کنار دهانه به بدنه وصل کنید تا داخل تونل نرود. سنجاق را از دهانه وارد کنید و با جمع کردن پارچه روی آن و باز کردن پشت سرش، دور تا دور تونل جلو ببرید تا از همان دهانه بیرون بیاید. در طول راه نگذارید کش پیچ بخورد.
وصل کردن دو سر کش
دو سر کش را بیرون بکشید، دوباره ببینید در تونل پیچ نخورده، و حدود ۲ سانتیمتر روی هم بگذارید. با زیگزاگ پهن یا یک مربع با ضربدر وسطش، چند بار رفتوبرگشت بدوزید. این اتصال تمام فشار کمر را تحمل میکند، پس یک ردیف دوخت کافی نیست.

بستن دهانه و پخش کردن چین
کش را داخل تونل بفرستید و کمر را بکشید تا کش جا بیفتد. دهانه را در امتداد همان دوخت قبلی ببندید، بدون اینکه سوزن به کش بخورد. بعد چینها را دور کمر یکدست پخش کنید.
قفل کردن کش روی درزها
در هر درز پهلو، و اگر بخواهید در وسط جلو و پشت، از رو درست داخل شیار درز و از بالا تا پایین تونل یک دوخت کوتاه بزنید که از کش هم رد شود. این دوخت از رو دیده نمیشود و نمیگذارد کش در تونل بچرخد یا چینها یک طرف جمع شوند.
وسایل لازم
- کش کمر، ترجیحاً کش ضد پیچ (کش پهن آجدار)
- سنجاق قفلی بزرگ یا کشکش
- متر و گچ خیاطی
- سوزن تهگرد
- چرخ خیاطی با دوخت راسته و زیگزاگ
- نخ همرنگ
- اتو
الگوهای این آموزش








