الگوی خیاطی فقط شکل تکه‌ها نیست. هر فلش، خط‌چین، مثلث و نقطه روی کاغذ یک دستور است: پارچه را از کدام جهت بگذارید، کدام لبه روی تا برود، کدام تکه به کدام تکه دوخته شود و پنس تا کجا برود. اگر این علامت‌ها را نخوانید یا به پارچه منتقل نکنید، حتی با سایز درست هم لباس کج می‌ایستد یا تکه‌ها با هم جور نمی‌شوند. این آموزش علامت‌های رایج الگو را یکی‌یکی می‌گوید و نشان می‌دهد هر کدام را چطور به پارچه برسانید. اگر اولین بار است که با الگو کار می‌کنید، خیاطی با الگوی آماده از صفر تا صد کل مسیر را از خرید تا دوخت گفته است.
علامت‌هایی که جای برش را می‌گویند
خط برش. لبهٔ بیرونی هر تکه جایی است که قیچی از آن رد می‌شود. در الگوی چندسایزه، برای هر سایز یک خط کشیده شده و راهنمای خط‌ها کنار برگه آمده است. پیش از هر چیز دو نکته را روشن کنید: خط سایز شما کدام است و آیا اضافهٔ درز در خط برش آمده یا نه. اگر الگو دو خط موازی دور تکه دارد، معمولاً خط داخلی خط دوخت است. جزئیات این موضوع در اضافهٔ درز چیست و چقدر بگذاریم آمده است.
خط تا و سجاف. روی لبهٔ پایین بسیاری از تکه‌ها خطی هست که می‌گوید سجاف از کجا به پشت برمی‌گردد. فاصلهٔ این خط تا لبهٔ برش، اضافهٔ سجاف است و جزو قد لباس حساب نمی‌شود.
اسم تکه و تعداد برش. «جلو، ۱ عدد روی تا» یعنی یک تکهٔ کامل که از تای پارچه بریده می‌شود. «پشت، ۲ عدد» یعنی دو تکهٔ قرینه، که اگر پارچه دولا باشد با یک برش به دست می‌آید. اگر پارچه را یک‌لا می‌برید، تکهٔ دوم را باید با برگرداندن الگو ببرید تا قرینه شود.
علامت‌هایی که جهت پارچه را می‌گویند
| علامت | شکل معمول | معنی | کار شما |
|---|---|---|---|
| راه پارچه | فلش صاف بلند با سر در یک یا دو طرف | جهت تار پارچه | فلش را موازی دورهٔ پارچه بگذارید و فاصلهٔ دو سرش تا دوره را با متر برابر کنید |
| روی تا | فلش با دو سر خمیده رو به یک لبه، یا نوشتهٔ «روی تا» | این لبه وسط تکه است | لبه را دقیقاً روی خط تای پارچه بگذارید و آن را نبرید |
| اریب | فلش راه پارچه با زاویهٔ ۴۵ درجه نسبت به لبه‌ها | تکه روی اریب بریده می‌شود | باز هم فلش را موازی دوره بگذارید؛ زاویه را خود الگو ساخته است |
| یک‌جهته | فلش با یک سر، یا نوشتهٔ «یک‌جهت» | پارچهٔ پرزدار یا طرح جهت‌دار | سر همهٔ فلش‌ها رو به یک طرف پارچه باشد |
نکتهٔ مهم: فلش راه پارچه به دوره مربوط است، نه به لبهٔ میز یا لبهٔ تکه. روی تکه‌های اریب یا تکه‌هایی که لبهٔ صاف ندارند، تنها راه درست گذاشتن تکه همین فلش است. روش اندازه گرفتن فاصلهٔ فلش تا دوره در برش پارچه با الگوی آماده گام‌به‌گام آمده است.
علامت‌هایی که تکه‌ها را به هم وصل می‌کنند
چاک. مثلث یا خط کوتاهی روی لبهٔ تکه است. دو تکه‌ای که باید به هم دوخته شوند، چاک‌های هم‌شکل در نقطه‌های متناظر دارند. در بسیاری از الگوها قرار بر این است که روی حلقهٔ آستین و سرآستین، چاک تکی سمت جلو و چاک دوتایی سمت پشت باشد. با همین قرار، آستین چپ و راست و جلو و پشت آن با هم قاطی نمی‌شوند. این قرار همه‌جا یکسان نیست، پس برگهٔ راهنمای همان الگو را بخوانید. یک چاک تنها روی سرآستین معمولاً جایی است که به درز شانه می‌رسد.
نقطه، دایره و مربع. این‌ها داخل تکه یا روی خط دوخت‌اند و جای چیزی را نشان می‌دهند: نوک پنس، گوشهٔ جیب، شروع و پایان چین، انتهای زیپ یا جایی که دوخت باید بایستد. معنی هر کدام را برگهٔ راهنما یا متن کنار علامت می‌گوید.
علامت چین. معمولاً دو چاک یا دو نقطه با یک خط موج‌دار یا نوشتهٔ «چین» بینشان است. یعنی پارچهٔ بین این دو نقطه را چین می‌دهید تا اندازهٔ لبهٔ تکهٔ مقابل شود. همین ایده در دوخت آستین پفی استفاده می‌شود.
علامت‌هایی که دوخت را می‌گویند
پنس. یک مثلث باریک یا لوزی است. پنس پهلو و پنس کمر معمولاً مثلثی‌اند و پنس وسط تنه در پیراهن و مانتو اغلب لوزی است. نوک پنس جایی است که دوخت به صفر می‌رسد و کمی پیش از بلندترین نقطهٔ بدن تمام می‌شود. الگوی سر و شانهٔ زنانه نمونهٔ خوبی برای دیدن پنس سینه و کمر است.
جادکمه و دکمه. جادکمه یک خط با دو خط کوتاه عمود در دو سر است، شبیه حرف I خوابیده یا ایستاده. طول خط، طول جادکمه است. جای دکمه با یک ضربدر یا دایره روی تکهٔ مقابل نشان داده می‌شود. در الگوی پیراهن کلاسیک مردانه جادکمه‌ها روی یک طرف جلو و دکمه‌ها روی طرف دیگر علامت دارند.
خط بلند و کوتاه کردن. دو خط موازی افقی است، معمولاً بین سینه و کمر یا روی ساق شلوار و قد دامن. اگر قد شما با قد جدول سایز فرق دارد، تغییر را همین‌جا بدهید، نه از لبهٔ پایین. در الگوی دامن ساده زنانه کوتاه کردن از پایین هم کار می‌کند، ولی در شلوار و بالاتنه، بریدن از لبه فرم پایین را عوض می‌کند.
علامت‌های اندازه. بعضی الگوها روی خط سینه، کمر یا باسن یک دایرهٔ خط‌خورده یا عدد چاپ می‌کنند که دور کامل لباس تمام‌شده را در آن نقطه می‌گوید. این عدد با گشادی لباس حساب شده و برای مقایسه با اندازهٔ بدن شماست، نه برابر با آن.
انتقال علامت‌ها به پارچه
هر علامت یک روش انتقال مناسب دارد:
- چاک: برش کوچک چند میلی‌متری در اضافهٔ درز، یا یک خط گچ عمود بر لبه. روی پارچهٔ شل‌بافت که ریش می‌شود، گچ بهتر است.
- نقطه و نوک پنس: کاغذ کاربن خیاطی را بین الگو و پشت پارچه بگذارید و با قرقره روی خط پنس بکشید، یا سوزنی را از نقطه رد کنید و دو طرف پارچه را با گچ علامت بزنید.
- پارچهٔ حساس: کوک علامت با نخ رنگی؛ دو لایهٔ پارچه را با کوک شل می‌دوزید، بین دو لایه نخ را می‌برید و هر لایه چند رشته نخ در همان نقطه نگه می‌دارد.
- خط‌های داخل تکه مثل جای جیب یا خط وسط جلو: کوک شل با دست، چون روی رویهٔ پارچه هم دیده می‌شود.
همیشه پشت پارچه را علامت بزنید و پیش از استفاده از گچ یا کاربن، آن را روی یک تکهٔ اضافه از همان پارچه امتحان کنید تا ببینید با شستن یا اتو پاک می‌شود. بعد از انتقال علامت‌ها، الگو را بردارید و روی هر تکه با گچ اسمش را بنویسید. الگوهای پایه و آستین را برای تمرین خواندن علامت‌ها در دستهٔ آستین، کلاه و الگوی پایه ببینید.
اسم و تعداد هر تکه را بخوانید
روی هر تکهٔ الگو اسم آن (مثل جلو، پشت، آستین) و تعداد برش نوشته شده است، مثلاً «۲ عدد» یا «۱ عدد روی تا». پیش از هر کاری فهرست تکه‌ها را با برگهٔ راهنما مقایسه کنید تا تکه‌ای جا نماند و بدانید از هر کدام چند تا باید ببرید.
خط سایز خودتان را پیدا کنید
در الگوی چندسایزه هر سایز خط برش خودش را دارد و خط‌ها با نوع خط (پیوسته، خط‌چین، نقطه‌چین) یا رنگ از هم جدا می‌شوند. راهنمای خط‌ها معمولاً گوشهٔ برگه است. خط سایزتان را دور تا دور با مداد رنگی پررنگ کنید یا روی کاغذ پوستی کپی کنید. در گوشه‌ها و نزدیک یقه، خط‌ها به هم نزدیک می‌شوند و همین‌جا بیشترین اشتباه پیش می‌آید.
فلش راه پارچه و علامت روی تا را جدا کنید
فلش صاف با دو سر، فلش راه پارچه است و باید موازی دورهٔ پارچه قرار بگیرد، نه لزوماً موازی لبهٔ تکه. فلشی که دو سرش به سمت یک لبه خم شده، یا لبه‌ای که کنارش «روی تا» نوشته شده، یعنی آن لبه دقیقاً روی خط تای پارچه می‌نشیند و دورش برش نمی‌خورد. این دو را با هم اشتباه نکنید: تکه‌ای که باید روی تا باشد اگر جدا بریده شود، نصف اندازه درمی‌آید.
چاک‌ها و نقطه‌ها را علامت بزنید
چاک‌ها مثلث‌ها یا خط‌های کوتاه روی لبهٔ تکه‌اند و نشان می‌دهند کدام نقطهٔ یک تکه به کدام نقطهٔ تکهٔ دیگر می‌رسد. آن‌ها را با یک برش کوچک حدود ۳ تا ۵ میلی‌متری در اضافهٔ درز یا با گچ منتقل کنید. نقطه‌ها، دایره‌ها و مربع‌ها داخل تکه‌اند و جای نوک پنس، جیب، شروع چین یا پایان دوخت را می‌گویند. این‌ها را با کاربن و قرقره یا کوک علامت روی پشت پارچه بزنید.
پنس را کامل منتقل کنید
پنس به شکل یک مثلث باریک یا لوزی کشیده است. دو پایه روی لبهٔ تکه یا داخل آن و یک نوک دارد. هر دو پایه و نوک را علامت بزنید. موقع دوخت، دو پایه را روی هم می‌گذارید، رو به رو تا می‌کنید و از پایه تا نوک روی خط می‌دوزید. اگر فقط پایه‌ها را علامت بزنید، طول پنس حدسی می‌شود.
قد را روی خط بلند و کوتاه کردن عوض کنید
دو خط موازی افقی روی تکه جایی است که قد را بدون خراب کردن شکل لبه‌ها عوض می‌کنید. برای کوتاه کردن، کاغذ را روی خط بپیچید و تای آن را به اندازهٔ نصف مقدار کوتاهی بخوابانید، یعنی برای ۲ سانتی‌متر کوتاهی، تایی ۱ سانتی‌متری که دو لایه می‌شود. برای بلند کردن، تکه را روی خط ببرید، دو نیمه را به اندازهٔ لازم از هم فاصله دهید و زیرشان کاغذ بچسبانید. بعد لبه‌های پهلو را با خط‌کش دوباره صاف به هم وصل کنید.
وسایل لازم
- مداد رنگی یا ماژیک نازک برای پررنگ کردن خط سایز
- کاغذ پوستی
- گچ یا مداد پارچه
- قرقره و کاغذ کاربن خیاطی، یا نخ و سوزن برای کوک علامت
- خط‌کش شفاف
- چسب کاغذی
الگوهای این آموزش
